Chỉ vì cần vài triệu đồng để vượt qua cơn túng quẫn mà nhiều người lương thiện không giữ được đạo lý “nghèo cho sạch, rách cho thơm”. Trong khi đó, có kẻ chức cao vọng trọng, cuộc sống đầy đủ mà cũng vi phạm đạo thanh liêm...
1. TrộmBảy bị cáo đứng trước vành móng ngựa trong phiên tòa phúc thẩm cuối năm 2009, tại TAND TP Cần Thơ, tuổi đời còn trẻ, từ 18 đến 24, bị xét xử về tội danh trộm cắp tài sản. Không học vấn, không nghề nghiệp, không vốn liếng, cả thảy đi làm thuê cho một trang trại nuôi cá. Tiền công mỗi người 1 triệu đồng/tháng, vừa đủ để ăn uống chi tiêu tằn tiện.
Họ đã trộm thức ăn cho cá đem bán. Đến khi chủ phát hiện, tổng số tiền cả bọn trộm đã trên 25 triệu đồng...
Hôm đó thân nhân bị cáo đến dự rất đông, quần áo lam lũ, nhuộm màu sương nắng. Khi hội đồng xét xử thẩm vấn tới bị cáo nào, thân nhân của bị cáo đó mặt căng ra, thấp thỏm. Trong khi tòa nghị án, họ ngồi túm tụm trò chuyện với nhau.
Cha của bị cáo L.V.V., khuôn mặt gầy sọm, hai gò má nhô lên, hốc hác, nhợt nhạt, rầu rĩ nói với vợ bị cáo T.T.T.: “Lúc đó bác ốm nặng, mẹ nó bán bánh bò chỉ đủ mua gạo, cá nên mẹ nó nhắn nó gửi tiền về đặng mua thuốc cho bác. Cứ tưởng tiền nó chắt mót để dành, nào ngờ đó là tiền nó ăn trộm ăn cắp. Gia đình bác nào tới giờ nghèo cho sạch, rách cho thơm...”.
Vợ bị cáo T. sụt sùi: “Cháu cũng vậy, dạo trước cháu đi làm thuê, nhưng từ ngày sinh con, nghỉ làm. Cha mẹ hai bên cũng nghèo nên chỉ cho chút ít tiền. Chắc túng quá nên anh T. mới làm liều để có tiền gửi về nuôi hai mẹ con cháu...”.
Thân nhân các bị cáo khác cũng góp lời: “Trăm sự tại cái nghèo! Chớ ai muốn trở thành kẻ trộm cắp, vả lại người ta mướn mình là đã tạo công ăn việc làm cho mình, mang ơn còn hổng hết chứ lý đâu lại trộm cắp như vậy”.
Khi tòa tuyên án lần lượt mỗi người từ 1-3 năm tù giam, tiếng khóc vỡ òa từ phía vợ bị cáo T. khiến đứa trẻ ẵm trên tay chới với khóc theo, rồi tiếng khóc của mẹ bị cáo V.. Những người nghèo lại không được học hành, nuốt vội chén cơm bữa sáng đã lo chạy gạo buổi chiều như họ cứ bị những khốn khó chồng vai gối đầu lên nhau.
Tôi bất giác thở dài, đôi lúc cuộc sống quẫn bách buộc người ta bước chệch giữa lằn ranh trắng và đen, tốt và xấu...
Đứng trước vành móng ngựa TAND TP Vĩnh Long đầu năm 2010 là một nữ sinh tên L.T.M.N., 17 tuổi. Chỉ trong vòng hơn một tháng, bị cáo trộm sáu chiếc xe đạp ở các bãi giữ xe. Lợi dụng nhân viên không ghi phiếu và không nhớ mặt người gửi, bị cáo lấy xe ra nói dối là của mình... Bị cáo giữ một chiếc để chạy, còn lại đem bán được gần 3 triệu đồng...
Tay cứ miết vào vành móng ngựa, đôi vai bị cáo run lên theo tiếng nấc khi nói về gia cảnh của mình.
Cha mẹ chia tay hơn mười năm, bị cáo ở với mẹ. Nhà có một công vườn nên bị cáo phải cùng mẹ đi làm thuê mới đủ sống và nuôi ước mơ đi học thành tài để sau này có một nghề nuôi bản thân và nuôi mẹ. Nhưng họa vô đơn chí, trong một lần hái nhãn thuê, người mẹ trượt té bị gãy chân phải nằm một chỗ.
Tiền công làm thuê của một mình bị cáo không gánh nổi tiền đong gạo hằng ngày, tiền thuốc thang, rồi sắp bước vào năm học mới... Bài toán thử thách khốc liệt đó đã đốn ngã một học sinh, biến người lương thiện thành kẻ trộm cắp...
Bị cáo khóc nấc: “Xin tòa xử bị cáo nhẹ tội, bị cáo bị nhà trường đuổi học rồi...”. Nói đến đây nước mắt trào ra khiến bị cáo nghẹn giọng. Những người dự khán thay đổi ánh nhìn với bị cáo, chuyển từ tia khó chịu có phần khinh rẻ lúc đầu sang cảm thông, tội nghiệp.
Tất cả những chủ xe đều quyết định không đòi đền tiền mất xe. Có người còn thở dài sườn sượt: “Đúng là nghèo thì có thể chịu được, nhưng đói, đau thì không”.
Tòa tuyên án 4 tháng tù giam.
Tôi tìm cách tiếp xúc với N.. N. tâm sự với tôi mà nước mắt ròng ròng. Mẹ của N. cũng buồn xo, rưng rưng nước mắt: “Lỗi cũng tại tôi. Lúc đem tiền về nó nói với tôi đó là tiền nó đi làm thuê, tôi tin thiệt. Chắc tại nó sợ tui lo, phải chi nó đừng nói dóc thì đâu xảy ra cớ sự, tôi cũng bán đất bán đai lo được mà”.
Còn những người hàng xóm đều nói rằng hai mẹ con N. siêng năng, hiền lành, làm thuê làm mướn mà chưa hề gian tham của ai đồng nào. Vì thế khi hay tin N. đi trộm cắp ai cũng ngạc nhiên.
Ông trưởng ấp nơi N. ở (huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long) trầm tư: “Chắc tại mượn tiền quá nhiều nên sinh ngại không dám mượn nữa. Vả lại cháu cũng còn nhỏ nên khi phải đối mặt với khó khăn đã nghĩ không tới nên làm chuyện dại, không lường được hậu quả”.
2. ThamĐứng trước vành móng ngựa trong phiên tòa phúc thẩm của TAND TP Cần Thơ cuối năm 2009 có một bị cáo từng giữ chức vụ hiệu trưởng trường nghiệp vụ thể dục thể thao. Bị cáo B.T.Q. bị xét xử với các tội danh tham ô tài sản và lập quỹ trái phép.
Theo cáo trạng, từ tháng 9-2001 đến tháng 8-2005, B.T.Q. chỉ đạo kế toán lập danh sách khống 1.257 suất học sinh năng khiếu và 31 suất huấn luyện viên để rút tiền ngân sách nhà nước trên 520 triệu đồng. Đồng thời B.T.Q. chỉ đạo cho kế toán và văn thư lập hồ sơ vay ngân hàng 341 triệu đồng, vay mượn từ cá nhân bên ngoài 190 triệu đồng và thu tiền từ các dịch vụ của trường, bán cây xanh gần 21 triệu đồng.
Tổng cộng các khoản thu trên 1,075 tỉ đồng. B.T.Q. chỉ đạo kế toán để ngoài sổ sách rồi chi vào các khoản như tiếp khách, mua sắm cho cơ quan, trong đó tự ý duyệt để chi xài cá nhân trên 70 triệu đồng...
Bị cáo ăn mặc gọn gàng, tinh tươm, quần áo ủi thẳng nếp. Tôi liên tưởng đến những bị cáo “đạo tặc” ở vụ án trên, những manh áo bạc và lai quần xoắn tít vì không được ủi lâu ngày. Rồi tôi lại nghĩ bị cáo có đủ: địa vị, kinh tế gia đình ổn định, người thân không bị bệnh tật, đau yếu...
Câu trả lời chỉ có thể là lòng tham, khi có đủ lại muốn thừa những phần không phải của mình...
Người dự khán nhỏ to với nhau: “Mình may mắn có được chức quyền, được hưởng bổng lộc của nước, của dân như thế thì phải lo làm tròn trách nhiệm được giao. Đằng này lại lợi dụng chức quyền đó mà tham ô”. “Ừ, ông này quơ một ít, ông kia quơ một mớ, tiền nhà nước cứ thất thoát, mà tiền đó chính là mồ hôi, sức lao động của nhân dân”.
Khi tòa tuyên mức án 5 năm tù, khuôn mặt bị cáo rịn mồ hôi. Ai cũng thế, đến khi ra tòa đối diện với mức án tù, đối diện với việc mất đi nhiều thứ quý giá trên đời, lúc đó tinh thần trở nên kiệt quệ, bủn rủn tay chân, có ăn năn cũng đã quá muộn màng...
Ôi! Bả vật chất thật cám dỗ, nó khiến người ta mờ mắt, mờ tâm...
Trích từ _ Tuổi Trẻ